«Toshkent» fond birjasi oʻz indekslarini Bloomberg platformasida translyatsiya qilishni boshlaydi
10-noyabrdan birja yangi UPI indekslarini joriy etadi; bu Oʻzbekistonda ETFʼlarni ishga tushirish uchun asos boʻlishi mumkin
Avval aksiyalar «Oʻzbekistonda koʻtarilayaptimi yoki pasayayaptimi» degan savolga javob bergan eski indeks (UCI) oʻrniga 10-noyabrdan Uzbekistan Prime Index (UPI) nomi ostida uchta yangi indeksdan iborat turkum ishga tushiriladi. Shuningdek, yagona tahliliy Umetryx platformasi ham yaratiladi.
Shu tariqa, birja jahon standartlariga oʻtmoqda. Avval ulkan kapitallashuvga ega yirik davlat kompaniyasi aksiyalari birjada deyarli hech kim tomonidan sotib olinmasa ham, oʻz hajmi bilan indeksga haddan tashqari katta taʼsir koʻrsatishi mumkin edi. Endi bozor uch xil usulda oʻlchanadi.
1. UPI — kompaniyalarning umumiy qiymati asosida hisoblanadigan klassik indeks.
2. UPI FF (Free Float) — eng xolis koʻrsatkich. U faqat birjada haqiqatan muomalada boʻlgan va oddiy odamlar hamda investorlar sotib olishi mumkin boʻlgan aksiyalarni hisobga oladi; davlat yoki bitta mulkdor qoʻlida harakatsiz yotgan aksiyalarni emas.
3. UPI EW (Equal Weight) — «teng huquqlar» indeksi. Roʻyxatdagi har bir kompaniyaga bir xil ulush, masalan, 5 yoki 10 foiz beriladi. Bu gigant kompaniyalar kichik, biroq tez oʻsayotgan bizneslarni soyada qoldirmasligi uchun qilinadi.
UPI kotirovkalari va maʼlumotlari xalqaro moliyaviy tizimlarda — Bloomberg, Refinitiv va Cbondsʼda — translyatsiya qilinadi. Oʻzbekiston bozori uchun bu muhim qadam: endi xorijiy fondlar va investorlar Toshkent boʻyicha maʼlumotlarni qoʻlda izlashiga hojat qolmaydi — ular tahliliy maʼlumotlarni bevosita oʻz ish terminallarida koʻrishadi.
Bu, ehtimol, oddiy xususiy investorlar uchun eng qiziqarli jihatdir. Tushunarli va tan olingan indekslarning paydo boʻlishi Oʻzbekistonda ETFʼlarni (birja fondlarini) ishga tushirish uchun zamin yaratadi. Bu kelajakda odamga turli kompaniyalarning oʻntalab aksiyalarini alohida tanlab sotib olish shart boʻlmasligini anglatadi — u «Oʻzbekiston indeksi»ning bitta qimmatli qogʻozini sotib olib, birdaniga butun bozorga investitsiya kiritishi mumkin boʻladi.
Biroq indeksga barcha kompaniyalar ham kirmaydi. Kompaniya aksiyasi UPI tarkibiga kirishi uchun biznes oʻtgan yil yakunlariga koʻra foyda bilan ishlagan, aksiyalarining kamida 5 foizi erkin muomalada boʻlgan va haqiqiy, faol savdolarni, yaʼni likvidlikni namoyon etgan boʻlishi kerak.
